Her şey bir fikirle başlar. Seninki ne?
Ülkenin ve şehrinin sorunlarına çözüm öner. Binlerce kişiyle destekle, tartış, güçlendir. Sonra tek tıkla valiliğe, belediyeye ya da ilgili bakanlığa ulaştır: fikrin sosyal medyada kaybolmaz, karar verenlerin masasına gider. Nasıl işlediğini burada gör.
, sen de Daha İyi Bir Türkiye için taşın altına elini koy!
Hastanede ya da adliyede saatlerce bekleyen herkes kantinden pet şişe su alıyor, matarası olan dolduracak yer bulamıyor. Bekleme salonlarına ve büyük parklara şebekeye bağlı, filtreli, şişe doldurmaya uygun çeşmeler konsun; suyun son analiz sonucu da çeşmenin üzerine asılsın.
Sabah işe giderken mahallemizdeki çınarların kesildiğini gördük. Neden kesildiğini, yerine ne dikileceğini kimse bilmiyordu; belediyeyi aradığımızda da net bir cevap alamadık. Belediyelerin kamusal alanlarda belli bir gövde çapının üzerindeki ağaçları kesme veya nakletme kararları, uygulamadan en az on beş gün önce belediyenin sitesinde ve ağacın üzerine asılacak bir etiketle ilan edilsin. İlanda gerekçe, ağacın yeri ve yerine dikilecek fidan sayısı yazsın. Devrilme tehlikesi gibi acil durumlar kuralın dışında kalsın ama gerekçe sonradan mutlaka yayımlansın.
Ergene için ortak arıtma tesisleri kuruldu, ama verilen suyun gerçekten temiz olup olmadığını vatandaşın görme imkânı yok. Bakanlığın sürekli atık su izleme sistemiyle zaten toplanan temel değerler (sıcaklık, pH, kimyasal oksijen ihtiyacı gibi) saatlik olarak herkese açık bir sayfada yayımlansın. Yeni cihaz gerekmiyor, verinin açılması yeterli. Nehir boyunca birkaç bağımsız ölçüm noktası da üniversiteyle birlikte izlensin.
Tekerlekli sandalye kullanıyorum. Mersin’de deniz kenarında oturabiliyorum ama denize giremiyorum; kum üzerinde sandalye ilerlemiyor, iskeleler ve merdivenler de uygun değil. Mersin’in kamuya açık plajlarından başlayarak her ilçede en az bir noktada sahilden suya kadar uzanan sert zeminli bir yol ve hafif eğimli bir rampa yapılsın. Bu noktalarda suda yüzebilen amfibik tekerlekli sandalyeler ücretsiz ödünç verilsin, cankurtaranlardan biri de kullanım konusunda eğitim alsın.
Burdur Gölü yıllardır çekiliyor ve başlıca nedenlerden biri olarak havzadaki yoğun yeraltı suyu kullanımı gösteriliyor. Havzadaki tarımsal kuyularda sayaçların fiilen takılı, mühürlü ve çalışır olması sağlansın; valilik ve DSİ bunu sahada denetlesin. Yıllık çekilen su, kişisel bilgi gizlenerek köy bazında yayımlansın. Kaçak kuyu tespiti kolaylaşır, damla sulama desteklerinin önce nereye gideceği de belli olur.
Adana’da pamuk tarlalarının ve narenciye bahçelerinin hemen yanında mevsimlik işçilerin çadırları kurulu oluyor. Tarlaya ilaç atıldığında rüzgâr da varsa koku çadırların içine kadar giriyor; çocuklar o sırada dışarıda oynuyor. İlaçlama yapacak üretici ya da uygulamayı yapan firma, en az bir gün önce tarihi ve kullanılacak ürünü İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün kayıt sistemine girsin. Sistem, belirli bir mesafe içindeki çadır alanlarının sorumlusuna ve muhtara SMS göndersin. Bunun için çadır alanları sezon başında muhtarlık üzerinden kayda alınsın.
Okulların çatıları geniş, ama yağmur suyu oluktan doğrudan kanalizasyona gidiyor, bahçe ise yazın şebeke suyuyla sulanıyor. İmar yönetmeliği büyük parsellerdeki yeni binalarda yağmur suyu deposu şartı getirdi. Millî Eğitim Bakanlığı bunun yeni okul projelerinde gerçekten kurulup kullanıldığını takip etsin, su bahçe sulamasında ve tuvalet rezervuarlarında kullanılsın. Mevcut okullarda yer üstüne konan basit tanklarla, yalnızca sulama için başlanabilir.
Kentsel dönüşüm ve deprem sonrası yıkımlarla her yıl milyonlarca ton beton ve tuğla moloz olarak döküm sahalarına gidiyor. Bu molozun önemli kısmı kırılıp elendikten sonra yol altı dolgusu, kaldırım altı tabakası ya da düşük dayanımlı beton için kullanılabilir. Yıkım ruhsatında seçici yıkım zorunlu tutulsun: önce ahşap, metal ve plastik ayrılsın, sonra beton ve tuğla ayrı toplansın. Büyükşehirlerde mobil kırma eleme tesisleri kurulsun. Karayolları ve belediyelerin dolgu malzemesi kullandığı ihalelerde belirli bir oranda geri kazanılmış agrega kullanımı şartı konsun ki bu malzemeye talep oluşsun. Döküm sahaları da daha geç dolar.
Yol genişletmede ya da inşaatta kırk yıllık bir çınar kesiliyor, karşılığında bir yere üç fidan dikiliyor. Kâğıt üzerinde ağaç sayısı artmış görünüyor, ama o çınarın verdiği gölgeyi o fidanlar belki otuz yıl sonra verebilecek. Bazı belediyelerin kendi düzenlemeleri var, ama her şehirde başka bir kural işliyor. Şehir içinde ağaç kesimi izne bağlı olsun ve kesilecek her ağacın değeri gövde çapına, türüne ve sağlık durumuna göre bir formülle hesaplansın. Kesimi yapan kurum ya da müteahhit, bu değere denk sayıda fidanı aynı mahallede dikmek ve üç yıl bakımını yapmakla yükümlü olsun; mümkün değilse bedeli belediyenin ağaçlandırma fonuna yatırsın.
Sapanca Gölü bölgenin içme suyu kaynaklarından biri, kıyıdaki bungalov ve günübirlik tesislerin sayısı ise arttı. Kanalizasyona bağlı olmayan tesislerin fosseptiğinin gerçekten boşaltılıp boşaltılmadığını kimse bilmiyor. Bu tesislerin fosseptik kapasitesi kayda alınsın, vidanjörlerin nereden ne kadar çekip nereye boşalttığı GPS ve dijital fişle izlensin. Yeterli sıklıkta boşaltma yaptırmayan tesis için sistem uyarı versin, belediye denetimi oraya yönlendirsin.
Sahillerde, parklarda ve kaldırım kenarlarında en sık rastlanan çöp sigara izmariti. Filtrede plastik lif var, kolay çözünmüyor, içindeki kimyasallar da suya karışıyor. Belediyeler bunu süpürmek için ciddi para harcıyor. Genişletilmiş üretici sorumluluğu ilkesiyle, sigara üreticileri ve ithalatçıları sattıkları paket sayısına göre bir fona katkı yapsın. Fon belediyelere izmarit kutusu, sahil temizliği ve süpürme ekipmanı için açık kriterlerle dağıtılsın. Paketlerin üzerine filtrenin plastik içerdiği yazılsın; birçok insan izmaritin kâğıt gibi çürüdüğünü sanıyor. Avrupa Birliği’nin tek kullanımlık plastikler düzenlemesinde sigara filtreleri için benzer bir yükümlülük var.
Artvin’in vadilerindeki birçok köyde çöp düzenli toplanmıyor. Yıllardır alışkanlık hâline gelen yöntem, çöpü yamaçtan aşağı ya da dereye atmak. Yağmurdan sonra plastikler aşağıya, Çoruh’a kadar iniyor. İl Özel İdaresi köyleri güzergâhlara ayırsın, her köyün ana yol kenarına kapaklı konteyner koysun. Çöp kamyonu yazın haftada bir, kışın on beş günde bir uğrasın. Kamyonun giremediği mahalleler için traktöre takılan küçük bir römork yeterli. Muhtar, konteynerin dolduğunu tek bir SMS ile bildirebilsin.
2021 yangınlarından sonra en çok konuşulan konulardan biri, evlerin çevresindeki kuru ot, çam iğnesi ve duvar dibine yığılmış odundu. İnsanlar temizlemek istiyor, ama budanan dalları ve otları nereye götüreceklerini bilmiyor, sonunda ya yakıyor ya da öylece bırakıyor. Büyükşehir ve ilçe belediyeleri her bahar, orman sınırındaki mahallelerde belirli günlerde kapı önünden ücretsiz bahçe atığı toplasın. Toplanan malzeme öğütülüp kompost yapılsın. Aynı dönemde orman işletmesiyle birlikte, evin çevresinde ne kadar alanın temiz tutulması gerektiğini anlatan kısa bir broşür dağıtılsın, isteyen eve ücretsiz kontrol ziyareti yapılsın.
Zeytin hasadı döneminde bazı derelerin rengi kararıyor, kokusu köyün içine kadar geliyor. Sebep, zeytinyağı fabrikalarından çıkan karasu. Küçük fabrikaların her biri kendi arıtmasını kuracak güce sahip değil, bu yüzden atık zaman zaman dereye karışıyor. Büyükşehir belediyesi, fabrikaların yoğun olduğu ilçelerde ortak, sızdırmaz buharlaştırma havuzları ya da toplama tesisleri kursun. Fabrikalar ürettikleri yağ miktarına göre kullanım bedeli ödesin, karasu tankerle taşınsın ve her taşıma kayda geçsin. Kurumuş atık kompost ya da yakıt olarak değerlendirilebilir. Denetim de kolaylaşır: Bir fabrikanın ürettiği yağa göre teslim etmesi gereken karasu miktarı aşağı yukarı bellidir.
Kış akşamları Zonguldak’ın bazı mahallelerinde dumandan nefes alınmıyor. Sobadan kısa vadede vazgeçilmeyecek, ama aynı kömürü daha az dumanla yakmak mümkün. Belediye her sonbahar başvuran evlere ücretsiz baca temizliği yapsın; tıkalı baca dumanı artırıyor, karbonmonoksit zehirlenmesine de yol açıyor. Aynı ziyarette ekip, kömürü üstten tutuşturma gibi daha az duman çıkaran yöntemi uygulamalı göstersin. En dumanlı sokaklara birkaç ucuz hava kalitesi sensörü konup sonuçlar duyurulsun.
Her yaz tarlaların kenarında kurulan çadır alanlarında içme suyu bidonlarla taşınıyor, çöpler de dere kenarında yakılıyor. Bundan en çok işçiler rahatsız, sonra da köyde yaşayanlar. Çadır alanı kurulacağı bildirildiğinde il özel idaresi ya da büyükşehir belediyesi oraya sezon boyunca bir su tankı, birkaç atık konteyneri ve seyyar tuvalet koysun. Masrafın bir kısmı işçiyi getiren tarım aracısından ve tarla sahibinden alınsın. Sezon bittiğinde alan temiz teslim edilmeden aracının belgesi yenilenmesin.
Altı yaşındaki bulaşık makinemin kartı bozuldu. Yetkili servis parçanın haftalar sonra gelebileceğini ve fiyatının neredeyse yeni makinenin yarısı olduğunu söyledi. Makinenin geri kalanı sapasağlam. Yedek parça bulundurma yükümlülüğü zaten var, ama parçalar çoğunlukla yalnızca yetkili servise veriliyor ve fiyatları denetimsiz. Ticaret Bakanlığı düzenlemeyi genişletsin: Beyaz eşya, telefon ve küçük ev aletlerinde üretici yedek parçaları bağımsız tamircilere de makul fiyatla satmak ve basit bir tamir kılavuzu yayımlamak zorunda olsun. Ürün kutusunda bir tamir edilebilirlik puanı gösterilsin. Avrupa Birliği benzer kuralları devreye alıyor; AB’ye ihracat yapan üreticilerimiz için uyum maliyeti de sınırlı.
Ağustosta Ordu’nun köylerine binlerce mevsimlik işçi geliyor. Çoğu bahçe kenarında, dere yanında çadırda ya da derme çatma barakalarda kalıyor; hasat bitince dere kenarlarında çöp yığınları kalıyor. Büyükşehir belediyesi ve ilçe belediyeleri, işçilerin en yoğun konakladığı köyleri hasattan önce muhtarlarla belirlesin. Bu noktalara kiralık mobil tuvalet, su tankı ve çöp konteyneri yerleştirilsin, çöp sezon boyunca haftada iki kez toplansın. Masrafın bir kısmı bahçe sahiplerinden dekar başına küçük bir katkıyla karşılanabilir.
Budama döneminde Giresun’un yamaçlarında duman eksik olmuyor. Fındık bahçelerinden çıkan dallar ve dip sürgünleri yığılıp yakılıyor; havayı kirletiyor, zaman zaman da yangına dönüyor. İl özel idaresi ya da belediyeler traktöre bağlanabilen birkaç dal öğütme makinesi alsın ve budama döneminde köy köy bir takvimle gezdirsin. Üretici dallarını yol kenarına yığsın, makine öğütüp talaşı bahçeye geri bıraksın. Bu talaş toprağı örter, nemi tutar. Takvimi ziraat odası ve muhtarlar duyurabilir, makineyi kullanmak için de köyden bir iki kişi eğitilebilir.
Köyümüzde birkaç yıl önce gece Samanyolu görünürdü, şimdi yeni yapılan yolun lambaları göğü turuncuya boyuyor. Eski tip armatürler ışığın bir bölümünü yere değil yana ve yukarı veriyor. Enerji ve Tabiat Kaynakları Bakanlığı ve elektrik dağıtım şirketleri, yol aydınlatmasında yatay düzlemin üstüne ışık vermeyen tam kapalı armatürleri zorunlu tutsun. Renk sıcaklığı sıcak beyazla sınırlansın, gece yarısından sonra az kullanılan yollarda ışık şiddeti otomatik olarak düşürülsün. Lambalar zaten LED’e dönüştürülürken yapılacak bir değişiklik; ek maliyeti çok az, elektrik tasarrufu ise doğrudan.