Sıfır atık evden başlar: Mahallende geri dönüşümü birlikte büyütmenin yolları

Salı akşamı, saat dokuza doğru. Bir apartmanın bodrum katındaki çöp odasının kapısı aralık. İçeride üç büyük konteyner yan yana duruyor ve hepsi aynı şeyle dolu: ağzı bağlanmış siyah poşetler. Bir poşetin yırtığından yoğurt kabı, karton bir süt kutusu ve çay posası birlikte görünüyor. Köşede biri, katlanmış kolileri özenle duvara dayamış. Yanına da iki boş cam kavanoz bırakmış. Kimse ne yapılacağını bilmiyor ama birilerinin bir şey yapmak istediği belli.

Bu sahne Türkiye'nin pek çok apartmanında her akşam tekrarlanıyor. Ve iyi haber şu: o kolileri ayırıp duvara dayayan komşu yalnız değil. Son dokuz yılda Türkiye'de atığa bakış belirgin biçimde değişti. Okullarda, hastanelerde, kamu binalarında, alışveriş merkezlerinde renkli kutular gündelik manzaranın parçası oldu. Market poşeti artık parayla. İçecek şişesini geri getirene bir lira geri ödeniyor.

Yine de zincirin en çok emek isteyen halkası hâlâ aynı yerde duruyor: evlerimizin mutfağı ve apartmanlarımızın çöp odası. Bu yazı, o halkayı birlikte güçlendirmek için.

Türkiye'de Sıfır Atık hareketi: dokuz yılda nereden nereye

Sıfır Atık Projesi 2017'de Çevre ve Şehircilik Bakanlığı öncülüğünde, önce kamu binalarında başladı. Fikir basitti: atığı kaynağında, yani oluştuğu yerde ayırmak, israfı azaltmak, geri kazanılabilecek her şeyi ekonomiye geri döndürmek.

Proje kısa sürede bir yönetmeliğe dönüştü. Sıfır Atık Yönetmeliği 12 Temmuz 2019'da Resmî Gazete'de yayımlandı. Yönetmelik, kamu kurumlarının 1 Haziran 2020'ye kadar sıfır atık sistemine geçmesini öngördü. Konaklama tesisleri, 100 ve üzeri yataklı sağlık kuruluşları, akaryakıt istasyonları ve 300 ve üzeri konutlu siteler için son tarih 31 Aralık 2020 oldu. Yani büyük siteler bu işin bir süredir doğrudan muhatabı.

Hareket sınırları da aştı. Türkiye'nin ana sunucusu olduğu karar tasarısı, Dışişleri Bakanlığı'nın aktardığına göre 105 ülkenin ortak sunuculuğuyla 14 Aralık 2022'de BM Genel Kurulu'nda oydaşmayla kabul edildi. Böylece 30 Mart, Uluslararası Sıfır Atık Günü oldu ve 2023'ten bu yana dünya genelinde kutlanıyor. 2023'te kurulan ve merkezi İstanbul'da olan Sıfır Atık Vakfı ise çalışmaları sivil toplum ve gönüllüler aracılığıyla daha geniş kesimlere yaymayı amaçlıyor. Vakıf, Sıfır Atık Forumu gibi buluşmalar düzenliyor ve plastik atık gibi konularda raporlar yayımlıyor.

Sonuçlar da rakamlara yansıdı. Bakanlığın 30 Mart 2026'da açıkladığı verilere göre geri kazanım oranı 2017'de yüzde 13 iken 2024'te yüzde 36,08'e, 2025'te yüzde 37,53'e yükseldi. Arada kalan yıllar için Avrupa Çevre Ajansı'nın Türkiye profili 2023'te yüzde 34,92'yi veriyor. Eylül 2023'te basına yansıyan Bakanlık verileri ise 2022 için yüzde 30,13'ü veriyor. 2020 ve 2021 için ise kaynaklarda birbirinden farklı rakamlar dolaşıyor. Bu yüzden onları grafiğe koymadık.

Aynı açıklamaya göre:

• 2025 sonuna kadar toplam 217 bin bina ve yerleşke Sıfır Atık Yönetim Sistemi'ne geçti.
• 2017'den 2025 sonuna kadar 90 milyon ton atık geri kazanıldı: 36,1 milyon ton kâğıt-karton, 10,2 milyon ton plastik, 3,5 milyon ton cam, 9,6 milyon ton metal ve 30,6 milyon ton organik ve diğer atık.
• Bakanlık bu birikimin ekonomiye katkısını 365 milyar lira, kesilmesi önlenen ağaç sayısını 613 milyon olarak açıklıyor.
• Hedef, geri kazanım oranını 2035'te yüzde 60'a, 2053'te yüzde 70'e çıkarmak.

Yüzde 37'den yüzde 60'a çıkmak, son dokuz yılın kazanımı kadar büyük bir yol daha demek. Bu yolun önemli bir kısmı, kamu binalarından sonra evlerden, apartmanlardan ve mahallelerden geçecek.

Çöpümüz rakamlarla: TÜİK ne söylüyor?

Evden konuşmadan önce, evden çıkan şeyin büyüklüğüne bakalım.

TÜİK'in 2024 atık istatistiklerine göre ülkedeki 1.401 belediyenin 1.392'sinde atık hizmeti veriliyor ve belediyeler o yıl 32,3 milyon ton atık topladı. Kişi başına düşen günlük miktar 1,09 kilogram. Dört kişilik bir hane için bu, her gün yaklaşık dört buçuk kiloluk bir poşet demek.

Bu rakam yıllar içinde dalgalanıyor. 2018'de kişi başı günlük atık 1,16 kilogramdı, 2022'de 1,03'e indi, 2024'te 1,09 oldu. Yani miktar kendiliğinden azalmıyor. Azaltmak, evde verilen küçük kararlara bağlı.

Asıl sevindirici değişim, atığın gittiği yerde. 2018'de belediyelerin topladığı atığın yüzde 20,2'si belediye çöplüklerine gidiyordu. 2022'de bu pay yüzde 13,5'e, 2024'te yüzde 10,9'a indi. Atığın yüzde 88,9'u artık atık işleme tesislerine gönderiliyor. Bu, belediyelerimizin ve bakanlığın yıllardır sürdürdüğü altyapı yatırımlarının sonucu.

Ama tesis ne kadar iyi olursa olsun, karışık gelen poşeti tam olarak ayıramaz. Yağlı yemek artığına bulanmış bir karton, geri dönüşümde değerini büyük ölçüde kaybeder. İşte bu yüzden sıfır atık, gerçekten de evden başlar.

Hangi atık nereye? Evde ayrıştırmanın kısa rehberi

Evde ayrıştırma ilk başta karmaşık gelir. Birkaç hafta sonra el kendiliğinden doğru kutuya gider. Önemli olan, mutfakta en az iki kap olması: biri geri dönüştürülebilir ambalajlar için, biri geri kalan her şey için. İsteyen, organik atık için üçüncü bir kap ekler.

Birkaç pratik not:

• Temiz ve kuru, yeter. Yoğurt kabını deterjanla yıkamaya gerek yok. Bir kez su ile çalkalamak, kokuyu ve kirliliği büyük ölçüde önler.
• Kolileri katla. Hacim küçülünce hem kutu geç dolar hem toplama aracı daha verimli çalışır.
• Kapakları şişesinde bırak. Plastik kapak da geri dönüşür, ayrı ayrı uğraşmaya gerek yok.
• Atık ilaç için önce eczaneye sor. Atık ilaç toplama düzeni ülke genelinde aynı değil. Örneğin İzmir Buca'da 32 eczanede, Bursa İnegöl'de şehirdeki 85 eczanenin tamamında atık ilaç kutusu kuruldu. Senin ilçende yoksa, bu da yazılabilecek güzel bir fikir.

Depozito: Şişeyi geri getirene bir lira

Türkiye'nin depozito sistemi bu yıl ülke geneline yayıldı. Sakarya'da 2025'in başında başlayan pilot uygulamanın ardından Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) sistemi, 1 Temmuz 2026'da 81 il ve 973 ilçede devreye girdi. Sistemi, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda Türkiye Çevre Ajansı yürütüyor.

Nasıl çalıştığı basit: DOA logosu taşıyan plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajlarını iade makinesine ya da iade noktasına götürüyorsun, ambalaj başına 1 lira mobil uygulamadaki hesabına geçiyor. Büyük mağazalar ve zincir marketler için iade makinesi kurmak zorunlu. Basına yansıyan verilere göre ilk on günde 18,7 milyonu aşkın ambalaj toplandı.

Almanya'nın 2003'ten bu yana süren sistemine bakınca, bu başlangıcın neye dönüşebileceği daha net görülüyor. Ona birazdan geleceğiz.

Apartmanda sıfır atık: çöp odasından başlayan değişim

Evde ayrıştırma, apartmanda ortak bir düzen yoksa yarım kalır. İki kutuya ayırdığın atık, çöp odasında tekrar aynı konteynere giderse motivasyon kısa sürede söner. Bu yüzden asıl kaldıraç, bina ölçeğinde.

1. Gözle. Bir hafta boyunca çöp odasına bak. Neler karışıyor, en çok hangi atık birikiyor? Koli mi, pet şişe mi, cam mı? Not al, birkaç fotoğraf çek.
2. Konuş. Önce yöneticiyle ve iki komşuyla. Bir fikri tek başına savunmak zordur, üç kişi bir başlangıçtır.
3. Karar al. Kat malikleri toplantısına kısa bir gündem maddesi olarak getir. Maliyeti yaz: birkaç kutu ve bir afiş çoğu zaman yeter.
4. Kutu koy. Çöp odasına, kâğıt-karton, plastik, cam ve metal için ayrı kutular. Yer azsa tek bir "ambalaj atığı" kutusu bile büyük fark yaratır.
5. Etiketle. Kutuların üstüne neyin girip neyin girmediğini gösteren sade, resimli bir afiş. Kapıcı ya da görevli personeli sürecin parçası yap.
6. Belediyeyi ara. Belediyenin ambalaj atığı toplama günlerini öğren. Binan için kutu ya da konteyner sağlanıp sağlanamayacağını sor. Talebini belediyenin çağrı merkezi ya da iletişim kanalı üzerinden kayda geçir.
7. Pil ve yağ. Girişe küçük bir atık pil kutusu, çöp odasına kapaklı bir bitkisel yağ bidonu. İkisi de az yer kaplar, çok iş görür.
8. Paylaş. Mahallende eksik olan bir şey varsa, örneğin sokakta cam kumbarası yoksa ya da konteyner yetersizse, bunu fotoğrafı ve konumuyla fikir olarak yaz.

Kompost: Mutfak atığını toprağa döndürmek

Evsel atığın önemli bir kısmı organik: sebze kabukları, çay posası, kahve telvesi, solmuş yeşillik. Bu atık karışık çöpe gittiğinde hem ağırlık hem koku yaratıyor. Ayrı toplandığında ise toprağa dönüşebiliyor.

Bahçeli bir binada kompost kurmak sanıldığı kadar zor değil. Kapaklı bir kompost kutusu, "yeşil" (mutfak atığı) ve "kahverengi" (kuru yaprak, karton parçası) malzemenin dengeli karıştırılması ve ara sıra havalandırma yeterli. Et, süt ürünü ve yağlı yemek artıkları kutuya girmiyor. Birkaç ay sonra ortaya çıkan malzeme, binanın bahçesinde ya da saksılarda kullanılabiliyor.

Bahçe yoksa iki seçenek var: balkonda kullanılabilecek küçük kompost sistemleri ya da belediyenin organik atık toplama hizmeti. İkincisi her yerde yok. Mahallende bir kompost alanı ya da organik atık konteyneri yoksa, park alanında ortak bir kompost noktası önermek tam da bir mahalle fikri.

Mahallede, okulda, iş yerinde: ölçeği büyütmek

Apartmanda kurulan düzen, mahalleye yayıldığında gerçek bir ivme kazanıyor. Mahalle ölçeğinde işe yarayan dört fikir var.

Tamir kafeleri: Atmadan önce bir şans daha

Tamir kafesi (Repair Café) fikri 2009'da Amsterdam'da doğdu. Mantığı şu: Gönüllü tamirciler ayda bir gün bir araya gelir, mahalleli bozuk ütüsünü, sökülen pantolonunu, çalışmayan lambasını getirir ve birlikte tamir ederler. Ekim 2025 itibarıyla dünyada 3.800'den fazla kayıtlı tamir kafesi bulunuyor.

Türkiye'de bunun için çok uygun bir zemin var. Neredeyse her mahallede emekli bir elektrikçi, terzilik bilen bir komşu, bisiklet tamirinden anlayan bir genç yaşıyor. Bir muhtarlığın toplantı salonu, bir okulun atölyesi ya da belediyenin bir sosyal tesisi ayda bir cumartesi için yeterli. Gereken tek şey, bir mekân, birkaç gönüllü ve duyuru.

Takas: Kullanılmayan eşyaya yeni bir ev

Çocuk kıyafetleri, okul kitapları, oyuncaklar, mutfak eşyaları... Bir evde artık kullanılmayan pek çok şey, sokağın karşısındaki evde ihtiyaç. Takas günleri, apartmanın girişindeki bir "al-götür rafı" ya da okul dönemi başında düzenlenen kitap takası, atığı daha oluşmadan önlüyor. Sıfır atıkta en değerli atık, hiç oluşmayan atıktır.

Okulda: Çocuklar eve taşıyor

Okullar Sıfır Atık Projesi'nin ilk durağı olan kamu binaları arasındaydı ve bugün pek çok okulda ayrıştırma kutuları var. Okulun gücü, çocukların öğrendiğini eve taşıması. Bir öğrencinin "Anne, bu kutuya değil" demesi, hiçbir afişin yapamadığını yapabiliyor. Okul aile birlikleri, okul bahçesinde küçük bir kompost köşesi ya da dönem sonu kitap takası gibi fikirleri hayata geçirmek için doğal bir zemin.

İş yerinde: Kupa, şişe, kâğıt

İş yerinde sıfır atığın en görünür kalemleri tek kullanımlık bardaklar, kâğıt tüketimi ve yemekhane atığı. Kişisel kupa kullanımı, çift taraflı baskı ya da hiç basmamak, yemekhanede porsiyon seçeneği... Kamu kurumları bu alanda öncü oldu. Özel sektörde de Sıfır Atık Belgesi almak isteyen işletmeler için Bakanlığın rehberleri yol gösteriyor.

Ambalaj ve yemek israfı: atığı kaynağında azaltmak

Geri dönüşüm iyidir, ama sıfır atık hiyerarşisinde birinci sırada değildir. Önce önlemek, sonra azaltmak, sonra yeniden kullanmak, en son geri dönüştürmek.

Ambalaj. Türkiye'de 1 Ocak 2019'dan bu yana market poşetleri ücretli. Bu küçük düzenleme, bez çanta taşımayı birkaç yılda sıradan bir alışkanlığa dönüştürdü. Aynı mantık başka yerlerde de çalışır: pazara file ile gitmek, dökme ürün satan dükkânları tercih etmek, su için matara taşımak, tek kullanımlık çatal-bıçak istemediğini sipariş verirken belirtmek.

Yemek israfı. BM Çevre Programı'nın (UNEP) 2024 Gıda İsrafı Endeksi raporuna göre dünyada 2022'de yaklaşık 1,05 milyar ton gıda israf edildi. Bu, kişi başına yılda 132 kilograma denk geliyor ve israfın yüzde 60'ı hanelerde oluşuyor. Yani yemek israfında en büyük pay mutfaklarımızda.

Tarım ve Orman Bakanlığı bu alanda 20 Mayıs 2020'de BM Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ile birlikte "Gıdanı Koru, Sofrana Sahip Çık" kampanyasını başlattı. Kampanya, gıda kaybı ve israfına karşı toplumsal farkındalığı artırmayı ve gıda zincirinin tüm halkalarını sürece dahil etmeyi amaçlıyor. Evde yapılabilecekler basit:

• Alışverişe liste ile gitmek, "üç al iki öde" fırsatına ihtiyaç yoksa uymamak.
• Buzdolabında "önce bunu ye" rafı ayırmak.
• Bayatlayan ekmeği galeta, köfte harcı ya da ekmek tatlısına dönüştürmek.
• Artan yemeği ertesi günün öğle yemeği olarak planlamak.
• Son tüketim tarihi ile tavsiye edilen tüketim tarihi arasındaki farkı bilmek.

Mahalle ölçeğinde ise fırınlardan ve lokantalardan kalan yiyeceklerin ihtiyaç sahiplerine ulaştırılması gibi fikirler belediyeler, muhtarlıklar ve gıda bankalarıyla birlikte tartışılabilir.

Dünyadan dört örnek ve öğrettikleri

Dünyanın farklı yerlerinde aynı soruya farklı cevaplar verilmiş. Hepsinin ortak noktası şu: davranışı kolaylaştıran altyapı ile doğru teşvik bir araya geldiğinde, sonuç kalıcı oluyor.

Ljubljana: Çöp sahası şehrinden geri dönüşüm öncüsüne

Slovenya'nın başkenti Ljubljana, 2014'te Avrupa'da sıfır atık hedefini benimseyen ilk başkent oldu. Şehrin atık şirketi VOKA SNAGA'nın verilerine göre 2023'te ayrı toplama oranı yüzde 69,9'a ulaştı. Oran 2013'te yüzde 55 civarındaydı. Şehrin bölgesel atık merkezi RCERO, her yıl 20 bin tonu aşkın organik atığı komposta dönüştürüyor.

Ljubljana'nın sırrı tek bir teknoloji değil: ayrı toplamanın kapı önüne kadar gelmesi, karışık çöp toplama sıklığının azaltılması ve sakinlerin sürekli bilgilendirilmesi. Şehir bugün odağını geri dönüşümden yeniden kullanıma ve atığı önlemeye kaydırıyor.

Kamikatsu: 1.580 kişilik kasabanın 45 kutusu

Japonya'nın Shikoku adasındaki Kamikatsu, yaklaşık 1.580 nüfuslu bir dağ kasabası. 2003'te Japonya'da sıfır atık politikası ilan eden ilk belediye oldu. Sakinler atıklarını 13 ana grupta 45 türe ayırıyor ve kasabadaki atık istasyonuna kendileri getiriyor. Nippon.com'un aktardığına göre kasaba 2016'da atıklarının yüzde 81'ini geri dönüştürdü.

Kamikatsu'nun daha az bilinen ama belki en öğretici adımı şu: belediye 1995'ten itibaren evlerin kompost makinesi almasını destekledi ve hanelerin yüzde 97'si bu makineyi edindi. Yani organik atık, daha evden çıkmadan çözülmüş oldu. Kaynaklar, kasabada toplam atık miktarının ne kadar azaldığı konusunda farklı rakamlar veriyor. Bu da önemli bir hatırlatma: yüksek geri dönüşüm oranı, otomatik olarak daha az atık demek değil.

Güney Kore: Yemek atığını tartmak

Güney Kore'de yemek atığının geri dönüşüm oranı 1995'te yalnızca yüzde 2 civarındaydı. Bugün bu oran yüzde 95 düzeyinde. Bu değişimin arkasında katmanlı bir politika var: yemek atığının ayrı toplanması, 2005'te işlenmemiş yemek atığının çöp sahalarına gömülmesinin yasaklanması ve 2013'te ücretli özel poşetlerin zorunlu hâle gelmesi.

Seul gibi şehirlerde bir adım daha atıldı: RFID kartla açılan akıllı kutular, her hanenin attığı yemek atığını tartıyor ve ücreti ağırlığa göre hesaplıyor. Toplanan yemek atığı hayvan yemine ve gübreye dönüştürülüyor. Sistemin özü basit: ne kadar atarsan o kadar ödersin, ne kadar azaltırsan o kadar kazanırsın.

Almanya: Pfand ve markete dönen şişe

Almanya'da 2003'ten bu yana tek kullanımlık plastik şişe, cam şişe ve içecek kutularında depozito uygulanıyor. Tutar ambalaj başına 25 sent. Sistemin işletmecisi DPG, depozitolu tek kullanımlık ambalajlarda geri dönüş oranını yüzde 98'in üzerinde veriyor. Çevre örgütü Deutsche Umwelthilfe da sistemin 20. yılında depozito sistemlerini bir başarı modeli olarak değerlendirdi. Rakamın işletmecinin kendi beyanı olduğunu not etmek gerekiyor, ama bağımsız kuruluşlar da sistemi Avrupa'nın en etkili örnekleri arasında sayıyor.

Türkiye'nin DOA sistemi bu yolun başında. Almanya örneği, başarının iki şeye bağlı olduğunu gösteriyor: iade noktasının her yerde olması ve iadenin zahmetsiz olması. İşte burada vatandaşın gözlemi çok değerli: "Bizim mahalledeki markette makine yok", "Makine hep dolu" gibi gözlemler, sistemin iyileşmesine doğrudan katkı sağlayabilir.

Mahalledeki eksiği güçlü bir fikre dönüştürmek

Buraya kadar okuduysan, muhtemelen kendi sokağında eksik olan bir şeyi düşünüyorsun. Belki cam kumbarası yok. Belki ambalaj atığı konteyneri hep taşıyor. Belki parkın köşesi bir kompost alanı için çok uygun.

Bu gözlemi bir öneriye dönüştürmenin yolu, onu somut yazmaktan geçiyor. Aradaki farkı bir örnekle görelim:

Güçlü fikir, okuyan yetkiliyi bir karar noktasına götürüyor: nereye, ne konulacak, kim toplayacak? Fotoğraf ve konum, fikri herkesin gözünde canlandırabileceği bir yere dönüştürüyor.

Fikrini yazarken şu soruları sorabilirsin:

1. Sorun tam olarak nerede? Sokak, park, okul önü... Haritada işaretleyebileceğin kadar net olsun.
2. Ne kadar sık oluyor? "Her cumartesi konteyner taşıyor" demek, "her yer çöp" demekten çok daha güçlü.
3. Ne öneriyorsun? Bir kutu, bir konteyner, bir kompost alanı, bir toplama günü değişikliği.
4. Kim karar verir? Çoğu zaman ilçe belediyesi. Büyükşehirlerde bazı hizmetler büyükşehir belediyesinde.
5. Komşuların ne diyor? Destek ve yorum, fikrin arkasında bir mahalle olduğunu gösterir.

Fikrini paylaş, Yetkili Masası ile belediyeye ilet

dahaiyibirturkiye.com tam da bu gözlemlerin kaybolmaması için var. Çöp odasında, sokakta, parkta gördüğün eksik, birkaç dakikada herkesin görebileceği bir öneriye dönüşebiliyor.

• Fikrini Problem ve Çözüm olarak yaz. Yeni fikir sayfasında önce sorunu, sonra önerdiğin çözümü anlatıyorsun.
• Şehrini ve ilçeni seç. Mahallene özgü bir fikir için ilçeyi, bütün ülkeyi ilgilendiren bir öneri için Türkiye genelini seçebilirsin.
• Fotoğraf ve konum ekle. Taşan konteynerin fotoğrafı ve haritada işaretlenmiş yeri, bir paragraf açıklamadan daha çok şey anlatır.
• Benzer fikir uyarısına bak. Yazarken benzer bir fikir çıkarsa, belki komşun aynı şeyi zaten yazmıştır. O zaman onu destekleyip yorumla güçlendirmek daha etkili olur.
• Komşularını davet et. Destek ve yorumlar, fikrin bir mahallenin ortak talebi olduğunu gösterir. "Bizim sokakta da aynı durum var" yorumu çok değerlidir.
• Yetkili Masası ile ilet. Her fikir sayfasının altındaki Yetkili Masası, ilgili belediyeyi, valiliği ve bakanlığı listeler. Buradan X'te etiketleyebilir, e-posta gönderebilir ya da CİMER'e başvurabilirsin. Ayrıntılar için Yetkili Masası yazımıza bakabilirsin.

Kendi şehrindeki fikirleri görmek için şehirler sayfasına, örneğin İstanbul ya da Şanlıurfa sayfasına göz atabilir, Keşfet ile çevre konusundaki fikirleri arayabilirsin.

Sık sorulan sorular

Türkiye'de geri kazanım oranı kaç?

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın açıkladığı verilere göre geri kazanım oranı 2017'de yüzde 13'ten 2024'te yüzde 36,08'e, 2025'te yüzde 37,53'e yükseldi. Hedef 2035'te yüzde 60, 2053'te yüzde 70.

Kişi başına ne kadar atık üretiyoruz?

TÜİK'in 2024 verilerine göre belediyelerin topladığı atık kişi başına günde 1,09 kilogram. Bu değer 2018'de 1,16, 2022'de 1,03 kilogramdı.

Uluslararası Sıfır Atık Günü ne zaman?

30 Mart. Türkiye'nin ana sunucusu olduğu karar, 14 Aralık 2022'de BM Genel Kurulu'nda kabul edildi ve gün 2023'ten bu yana kutlanıyor.

Depozito sistemi nasıl çalışıyor?

DOA logosu taşıyan plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajlarını iade makinesine ya da iade noktasına götürdüğünde ambalaj başına 1 lira mobil uygulamadaki hesabına geçiyor. Sistem 1 Temmuz 2026'da 81 ilde devreye girdi.

Apartmanımızda ayrı toplama yok, ne yapabilirim?

Önce yöneticiyle konuşup kat malikleri toplantısına kısa bir öneri götürebilirsin. Belediyeden ambalaj atığı kutusu ya da toplama günü talep edebilirsin. Sokak ya da mahalle ölçeğinde bir eksik varsa, fotoğraf ve konumla fikir olarak yazıp Yetkili Masası ile belediyeye iletebilirsin.

Evde kompost yapmak için bahçe şart mı?

Hayır. Balkonda kullanılabilen küçük kompost kutuları var. Ama binada bahçe varsa ortak bir kompost kutusu daha kolay yönetilir. Et, süt ürünü ve yağlı yemek artıkları komposta konmamalı.

Son söz: Bir poşetten bir mahalleye

O salı akşamı çöp odasındaki kolileri duvara dayayan komşuyu hatırla. Yaptığı şey küçük görünüyordu. Ama bir sonraki hafta yanına ikinci bir koli yığını, onun yanına bir kutu, bir afiş, bir toplama günü eklenebilir. Ljubljana'nın yüzde 70'e yaklaşan ayrı toplama oranı da, Kamikatsu'nun 45 kutusu da, Kore'nin tartılı kutuları da böyle başladı: birinin bir şeyi fark etmesiyle ve komşularıyla konuşmasıyla.

Türkiye son dokuz yılda geri kazanım oranını neredeyse üç katına çıkardı. Yüzde 60 hedefine giden yolda en büyük pay artık evlerimizde ve mahallelerimizde. Senin sokağındaki eksik cam kumbarası, taşan konteyner, boş duran park köşesi bu yolun bir parçası.

Mahallende eksik olanı fotoğraflayıp haritada işaretle ve bugün paylaş.

---

Kaynaklar

• DHA: Sıfır Atık ile geri kazanım oranı yüzde 37,53'e yükseldi (30 Mart 2026)
• Milliyet: Sıfır Atık ile 90 milyon ton atık ekonomiye geri kazandırıldı
• Avrupa Çevre Ajansı: Türkiye, atık oluşumu ülke profili
• Bloomberg HT: Altı yılda ekonomiye 96 milyar liralık yeşil katkı
• Sıfır Atık resmî sitesi
• Alo Maliye: Sıfır Atık Yönetmeliği (Resmî Gazete, 12 Temmuz 2019)
• TRT Haber: Sıfır atığın uygulama takvimi belirlendi
• Dışişleri Bakanlığı: Sıfır Atık Projesi
• Birleşmiş Milletler: International Day of Zero Waste
• Türkgün: Sıfır Atık projesi vakfa dönüştü
• Alo Maliye: TÜİK Atık İstatistikleri 2024
• Alo Maliye: TÜİK Atık İstatistikleri 2022
• Alo Maliye: TÜİK 2018 Belediye Atık İstatistikleri
• Sözcü: Depozito sistemi 81 ile kuruluyor
• Anadolu Ajansı: Türkiye's deposit return system for beverage containers
• Alo Maliye: Depozitolu ambalajlarda 10 günde 18,7 milyon adet toplandı
• TESK: Depozito Yönetim Sistemi bilgi notu
• TRT Haber: Plastik poşet uygulaması
• Garanti BBVA Blog: Çöplerin geri dönüşümü ve renk kodları
• Anka Haber: Buca Belediyesi atık ilaçları topluyor
• Dünya: İnegöl Belediyesi tüm eczanelerde atık ilaç kutuları oluşturuyor
• Tarım ve Orman Bakanlığı: Gıdanı Koru, Sofrana Sahip Çık kampanyasının lansmanı
• UNEP: Food Waste Index Report 2024
• Wikipedia: Repair Café
• Visit Ljubljana: Responsible waste management
• Zero Waste Europe: The story of Ljubljana
• Nippon.com: The Kamikatsu Zero Waste Campaign
• Atmos: Japan's first zero-waste town
• Wikipedia: Recycling in South Korea
• Green Queen: How South Korea is recycling 95% of its food waste
• DPG: Avrupa'daki depozito sistemlerinin karşılaştırması
• Deutsche Umwelthilfe: 20 yıllık kutu depozitosu değerlendirmesi